R.Gazete No: 33124
R.G. Tarihi: 31.12.2025
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2024/117
Karar Sayısı : 2025/191
Karar Tarihi: 10/9/2025
İPTAL DAVASINI AÇAN: Türkiye Büyük Millet Meclisi Üyeleri Burcu KÖKSAL, Gökhan
GÜNAYDIN, Ali Mahir BAŞARIR ile birlikte 129 milletvekili.
İPTAL DAVASININ KONUSU: 15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı
Resmî Gazete'de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili
Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne eklenen 792/O
maddesinin Anayasa'nın
Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 123. ve 128. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline ve yürürlüğünün durdurulmasına karar verilmesi talebidir.
I. İPTALİ İSTENEN CUMHURBAŞKANLIĞI
KARARNAMESİ KURALI
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin (CBK) 6. maddesiyle (4) numaralı CBK'ya eklenen 792/O
maddesi şöyledir:
"Başkan
yardımcıları
MADDE 792/O- (1) Başkanlığın görevlerini yürütmede
Başkana yardımcı olmak, Başkan tarafından verilen görevleri yapmak ve
gerektiğinde Başkana vekâlet etmek üzere iki Başkan Yardımcısı atanabilir."
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Zühtü ARSLAN, Hasan Tahsin GÖKCAN, Kadir ÖZKAYA,
Engin YILDIRIM, Muammer TOPAL, M. Emin KUZ, Rıdvan GÜLEÇ, Yusuf Şevki HAKYEMEZ,
Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, Basri BAĞCI, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR ve
Muhterem İNCE'nin katılımlarıyla 27/12/2023 tarihinde yapılan ilk inceleme
toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,
yürürlüğü durdurma talebinin esas inceleme aşamasında karara bağlanmasına
OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. AYIRMA VE YENİ ESASA KAYIT
2. 15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479
sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili,
İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne eklenen 792/O maddesinin iptaline ve
yürürlüğünün durdurulmasına ilişkin davanın E.2023/193 sayılı davadan
ayrılmasına, yeni bir esasa kaydedilmesine ve esas incelemenin bu yeni esas
sayılı dosya üzerinden yürütülmesine 9/5/2024 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir.
IV. ESASIN İNCELENMESİ
3. Dava dilekçesi ve ekleri, Raportör
Abdullah ATAY tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, dava konusu CBK
kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri okunup
incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinin Anayasal Çerçevesi
ve Yargısal Denetimi
4. Anayasa Mahkemesi CBK'ların anayasal çerçevesini ve
yargısal denetimine ilişkin ilkeleri daha önceki kararlarında belirlemiştir.
Buna göre CBK'ların yargısal denetiminde öncelikle Anayasa'nın 104. maddesinin
on yedinci fıkrasının birinci ila dördüncü cümlelerinde belirtilen konu
bakımından yetki kurallarına uygunluğunun ele alınması gerekmekte olup bu
kapsamda düzenlemenin; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa'nın İkinci
Kısmı'nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü'nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir. Anılan fıkra yönünden
herhangi bir aykırılık tespit edilmemesi durumunda ise bu defa CBK'ların içerik
yönünden Anayasa'ya uygunluk denetimi yapılmalıdır (AYM, E.2019/78, K.2020/6,
23/1/2020, §§ 3-13; E.2019/31, K.2020/5, 23/1/2020, §§ 3-13; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, §§ 3-13; E.2018/155, K.2020/27, 11/6/2020, §§ 3-13).
B. CBK'nın 6. Maddesiyle (4) Numaralı CBK'ya Eklenen 792/O
Maddesinin İncelenmesi
1. Anlam ve Kapsam
5. (4) numaralı CBK'nın "Kentsel Dönüşüm Başkanlığı" başlıklı Ellialtıncı
Bölümü'nde Kentsel Dönüşüm Başkanlığının (Başkanlık)
kuruluş ve görevlerine ilişkin hususlar
düzenlenmiştir.
6. Anılan CBK'nın 792/İ
maddesinde Başkanlığın afet riski
altındaki alanlar ile bu alanlar dışındaki riskli yapıların bulunduğu arsa ve
arazilerde kentsel dönüşüm uygulamalarını yürütmek üzere kurulduğu belirtilmiş;
792/K maddesinde de Başkanlığın kamu tüzel kişiliğine sahip, özel bütçeli ve
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına (Bakanlık) bağlı olduğu
hükme bağlanmıştır.
7. CBK'nın 792/N maddesinde Kentsel Dönüşüm Başkanının Başkanlığın en üst amiri olduğu ve hizmetlerin
yürütülmesine ilişkin olarak Çevre,
Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanına
karşı sorumlu bulunduğu belirtilmiştir.
8. Dava konusu
792/O maddesinde de Başkanlığın görevlerini
yürütmede Başkana yardımcı olmak, Başkan tarafından verilen görevleri yapmak ve
gerektiğinde Başkana vekâlet etmek üzere iki başkan yardımcısının atanabileceği
hükme bağlanmıştır.
2. İptal Talebinin Gerekçesi
9. Dava dilekçesinde özetle;
başkan yardımcılarının atanmalarına ve sorumluluklarının belirlenmesine ilişkin
düzenlemelerin kanunla yapılması gerektiği belirtilerek dava konusu kuralın
Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 2., 6., 7., 8., 11., 104., 123. ve 128.
maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
3. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
a. Maddenin "…Başkan tarafından verilen görevleri yapmak
ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…" Bölümü
10. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden
kuralın Anayasa'nın Başlangıç
kısmı ile 6.,
7., 8., 11., 123. ve 128. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de
CBK'ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa'nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır.
11. Dava konusu kuralla Başkanlığın görevlerini
yürütmede Başkana yardımcı olmak üzere atanması öngörülen Başkan
yardımcılarına, Başkan tarafından verilen görevleri yapma ve gerektiğinde
Başkana vekâlet etme görevleri verilmiştir.
12. Anayasa Mahkemesi; memurlar ve diğer kamu
görevlilerinin görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenlemelerin
CBK'larla yapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya uygun olup
olmadığı hususunu daha önce değerlendirmiştir. Bu kapsamda memurlar ve diğer
kamu görevlilerinin görev, yetki ve sorumluluklarının Anayasa'nın 128. maddesi
uyarınca münhasıran kanunla düzenlenmesi gerektiğinden Anayasa'nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesi uyarınca CBK ile
düzenlenemeyeceğine karar verilmiştir (bkz. AYM, E.2019/96, K.2022/17,
24/2/2022, §§ 58-61; E.2018/118, K.2023/180, 26/10/2023, § 321, 322; E.2020/88,
K.2023/224, 27/12/2023, §§ 40-42; E.2019/30, K.2023/227, 28/12/2023, §§
162-164; E.2021/89, K.2024/8, 18/1/2024, §§ 18-20; E.2021/131, K.2024/51,
22/2/2024, §§ 84-87).
13. Anayasa'nın 128. maddesi
anlamında kamu görevlisi olduklarında tereddüt bulunmayan başkan yardımcılarının görev, yetki ve sorumluluklarına yönelik bir düzenleme öngören kural yönünden
anılan kararlardan ayrılmayı gerektirir bir durum bulunmamaktadır.
14. Açıklanan nedenlerle
kural, Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine
aykırıdır. İptali gerekir.
Basri
BAĞCI, Recai AKYEL, İrfan FİDAN, Muhterem İNCE, Yılmaz AKÇİL ve Ömer ÇINAR bu
görüşe katılmamışlardır.
Kural,
Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı
görülerek iptal edildiğinden ayrıca aynı fıkranın birinci, ikinci ve dördüncü
cümleleri yönünden incelenmemiştir.
Kural,
konu bakımından yetki yönünden Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı görülerek iptal edildiğinden içerik yönünden
incelenmemiştir.
b. Maddenin Kalan Kısmı
i. Kuralın Konu Bakımından Yetki Yönünden İncelenmesi
15.
Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa'nın Başlangıç kısmı ile 6.,
7., 8., 11., 123. ve 128. maddesine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de
CBK'ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa'nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra
kapsamında yapılacaktır.
16.
Dava konusu kural, Başkanlığın görevlerini yürütmede Başkana yardımcı olmak
üzere iki başkan yardımcısının
atanabileceğini hükme bağlamaktadır. Bu itibarla kural, Başkanlığa iki adet
başkan yardımcısı kadrosunun ihdas edilmesi şeklinde bir düzenleme
getirmektedir.
17. Anayasa Mahkemesi bakanlıkların ve bağlı
kuruluşlarının, CBK ile kurulan kamu tüzel kişiliklerinin, Cumhurbaşkanlığı
merkez teşkilatı ile Cumhurbaşkanlığına bağlı kurum ve kuruluşların kadrolarının
ihdası ve iptaline ilişkin düzenlemelerin CBK'larla yapılmasının konu
bakımından yetki yönünden Anayasa'ya uygun olup olmadığı hususunu daha önceki
bazı kararlarında değerlendirmiştir. Bu kapsamda söz konusu kurum ve
kuruluşların kadrolarının ihdası ve iptaliyle ilgili düzenlemelerin idarenin
teşkilat yapısı ile ilgili olup yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu,
Anayasa'da CBK ile düzenlenmesi yasaklanan haklar ve ödevlerle ilgisinin
bulunmadığı ve Anayasa'nın 106. maddesinin on birinci fıkrasının "Bakanlıkların
kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve
taşra teşkilatlarının kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir" ile
Anayasa'nın 123. maddesinin üçüncü fıkrasının "Kamu tüzel kişiliği, kanunla
veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulur" şeklindeki hükümleriyle
bağlantılı olarak Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesine aykırı bir yönünün de bulunmadığı ifade edilmiştir (AYM, E.2020/8,
K.2021/25, 31/3/2021, §§ 17-22; E.2021/50, K.2021/89, 16/12/2021, §§ 18-23;
E.2021/91, K.2021/106, 30/12/2021, §§ 19-25; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020,
§§ 27, 28; E.2022/37, K.2023/44, 9/3/2023, §§ 9,10).
18. (4) numaralı CBK'nın 792/K maddesine göre Bakanlığa
bağlı ve kamu tüzel kişiliğine sahip bir kurum olan Başkanlığa kadro ihdas
edilmesini öngören, dolayısıyla Başkanlığın teşkilat yapısıyla ilgili bir
düzenleme getiren kural yönünden anılan kararlardan ayrılmayı gerektirir bir
durum bulunmamaktadır (benzer yöndeki
değerlendirme için bkz. AYM, E.2020/48, K.2023/11, 25/1/2023, §§
82-88; E. 2021/131, K. 2024/51, 22/2/2024, §§ 89-92).
19. Bu itibarla kural, Anayasa'nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasının birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı bir düzenleme
içermemektedir.
20. Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
dördüncü cümlesinde "Kanunda açıkça düzenlenen konularda Cumhurbaşkanlığı
kararnamesi çıkarılamaz." denilmiştir. Buna göre CBK'ların anılan Anayasa
hükmü yönünden denetimi yapılırken CBK ile düzenlenen alanda hüküm ifade eden,
bu bağlamda karşılaştırmaya esas olabilecek, daha önce kabul edilmiş bir kanun
hükmünün bulunup bulunmadığının tespit edilmesi gerekir.
21. Kuralla aynı alanda
hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit
edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ
ve Kenan YAŞAR bu görüşe katılmamışlardır.
ii. Kuralın İçerik Yönünden
İncelenmesi
23. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti;
eylem ve işlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve
özgürlükleri koruyup güçlendiren, her alanda adil bir hukuk düzeni kurup bunu
geliştirerek sürdüren, hukuki güvenliği sağlayan, Anayasa'ya aykırı durum ve
tutumlardan kaçınan, hukuk kurallarıyla kendini bağlı sayan ve yargı denetimine
açık olan devlettir.
24. Hukuk devletinin temel unsurlarından biri belirlilik
ilkesidir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre anılan ilke,
yasal düzenlemelerin hem kişiler hem de idare yönünden herhangi bir
duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net, anlaşılır,
uygulanabilir ve nesnel olmasını gerektirmektedir.
25.
Anılan ilkenin yürütmenin asli düzenleyici işlemi niteliğinde olan CBK'lar
bakımından da geçerli olduğunda şüphe bulunmamaktadır (AYM, E.2022/113, K.2023/112, 22/6/2023, § 29; E.2018/125, K.2020/4,
22/1/2020, § 28).
26. Dava konusu kuralla Başkanlığa iki
adet başkan yardımcısı kadrosu ihdas edilmiştir. İhdas edilen kadro ve
sayısının açık, net ve anlaşılır bir şekilde düzenlendiği gözetildiğinde
kuralda belirlilik ve öngörülebilirlik ilkelerine aykırılık bulunmamaktadır (benzer yöndeki
değerlendirme için bkz. AYM, E.2020/48, K.2023/11, 25/1/2023, §§
89-90; E. 2021/131, K. 2024/51, 22/2/2024, §§ 93-95).
27. Açıklanan nedenlerle kural,
Anayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir. İptal talebinin reddi gerekir.
V. İPTAL
KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
28. Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında "Kanun, Cumhurbaşkanlığı kararnamesi veya
Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunların hükümleri, iptal
kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlükten kalkar. Gereken
hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceği tarihi ayrıca
kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığı günden
başlayarak bir yılı geçemez." denilmekte, 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri
Hakkında Kanun'un 66. maddesinin (3) numaralı fıkrasında da bu kural
tekrarlanmak suretiyle Anayasa Mahkemesinin gerekli gördüğü hâllerde Resmî
Gazete'de yayımlandığı günden başlayarak iptal kararının yürürlüğe gireceği
tarihi bir yılı geçmemek üzere ayrıca kararlaştırabileceği belirtilmektedir.
29. (153) numaralı CBK'nın 6. maddesiyle (4) numaralı
CBK'ya eklenen 792/O maddesinin "…Başkan
tarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…"
bölümünün iptal edilmesi nedeniyle doğacak
hukuksal boşluk kamu yararını ihlal edecek nitelikte görüldüğünden Anayasa'nın
153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesinin (3)
numaralı fıkrası gereğince iptal hükmünün kararın Resmî Gazete'de yayımlanmasından
başlayarak altı ay sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI. YÜRÜRLÜĞÜN
DURDURULMASI TALEBİ
30. Dava
dilekçesinde özetle; dava konusu kuralın uygulanması hâlinde telafisi güç veya
imkânsız zararların doğabileceği belirtilerek yürürlüğünün durdurulmasına karar
verilmesi talep edilmiştir.
15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı
Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve
30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne eklenen 792/O maddesinin;
A. "…Başkan tarafından verilen görevleri yapmak
ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…" bölümüne yönelik iptal hükmünün
yürürlüğe girmesinin ertelenmesi nedeniyle bu bölüme ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,
B. Kalan kısmına yönelik iptal talebi 10/9/2025 tarihli ve
E.2024/117, K.2025/191 sayılı kararla reddedildiğinden bu kısma ilişkin yürürlüğün durdurulması talebinin REDDİNE,
10/9/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir.
VII. HÜKÜM
15/10/2023 tarihli ve (153)
numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında
Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve
30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (4) numaralı Bakanlıklara Bağlı,
İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı
Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne eklenen 792/O maddesinin;
A. "…Başkan tarafından verilen görevleri yapmak
ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…" bölümünün konu bakımından yetki yönünden
Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, Basri
BAĞCI, Recai AKYEL, İrfan FİDAN, Muhterem
İNCE, Yılmaz AKÇİL ile Ömer ÇINAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, iptal hükmünün Anayasa'nın 153.
maddesinin üçüncü fıkrası ile 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 66. maddesinin
(3) numaralı fıkrası gereğince KARARIN RESMÎ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN
BAŞLAYARAK ALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE OYBİRLİĞİYLE,
B. Kalan kısmının;
1. Konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin REDDİNE, Hasan Tahsin GÖKCAN, Engin YILDIRIM, Yusuf Şevki HAKYEMEZ ile Kenan YAŞAR'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,
2. İçeriği itibarıyla Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal
talebinin REDDİNE OYBİRLİĞİYLE,
10/9/2025 tarihinde karar verildi.
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. CBK'nın 6. maddesi ile 4 numaralı CBK'ya eklenen ve
iptali talep edilen 792/O maddesi ile Başkana yardımcı olmak üzere iki başkan
yardımcısı atanabileceği düzenlenmektedir. Bu düzenleme esasında
teşkilatlandırma yetkisi dışında kalmakta olup kadro ihdası niteliğindedir.
2. Benzer düzenlemeler içeren ve daha önce Mahkememiz
tarafından incelenen 60 numaralı CBK ile 1 numaralı CBK'nın ilgili maddelerinde
yapılan değişikliklerin iptal isteminin reddine dair E. 2021/91 - K. 2021/106
sayılı, yine 2020/29 E. – 2022/155 K. sayılı ve 2018/149
E. – 2022/163 ve E. 2022/68 – K. 2024/26 sayılı kararlara yazdığım karşıoy
gerekçelerim yukarıda belirtilen düzenlemeler bakımından da geçerlidir.
Dolayısıyla incelenen kural ile ekli listeyle kadro ihdası ve eklenmesi
yönündeki kuralın yasak alanda düzenleme yaptığı ve konu bakımından yetki
yönünden Anayasanın 104. maddesinin 17. fıkrasının 3. cümlesine aykırı olduğu
için iptal edilmesi gerektiği görüşündeyim.
KARŞIOY GEREKÇESİ
Mahkememiz çoğunluğu tarafından
15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde
Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin 6. maddesiyle
15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (4) numaralı
Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer Kurum ve
Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne eklenen 792/O
maddesinin "…Başkan tarafından verilen
görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…" bölümünün konu bakımından yetki yönünden Anayasa'nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı olduğuna ve iptaline
karar verilmiştir. İptal kararının gerekçesinde, kuralın kamu görevlilerinin
görev, yetki ve sorumluluklarına ilişkin düzenleme içerdiği belirtilerek
Anayasa'nın 128. maddesine göre anılan hususların münhasıran kanunla
düzenlenmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
İptali talep edilen kuralla Kentsel Dönüşüm Başkanlığının (Başkanlık) görevlerini
yürütmede Başkana yardımcı olmak üzere atanabileceği öngörülen Başkan
yardımcılarına, Başkan tarafından verilen görevleri yapma ve gerektiğinde
Başkana vekâlet etme görevleri verilmiştir.
Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının birinci
ila dördüncü cümleleri uyarınca CBK'larla yapılacak düzenlemelerin konu
bakımından yetki yönünden; yürütme yetkisine ilişkin olması, Anayasa'nın İkinci
Kısmı'nın Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve
ödevleriyle Dördüncü Bölümü'nde yer alan siyasi haklar ve ödevlerle ilgili
olmaması, Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen ya da kanunda
açıkça düzenlenen konulara ilişkin olmaması gerekir.
Anayasa Mahkemesi bakanlıklarda ve bağlı kuruluşlarında
istihdam edilen personelin görev ve yetkilerinin belirlenmesine ilişkin
düzenlemelerin CBK'larla yapılmasının konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya
uygun olup olmadığı hususunu daha önce bazı kararlarında değerlendirmiş ve söz
konusu düzenlemelerin Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı
olmadığı sonucuna ulaşmıştır (AYM,
E.2018/123, K.2022/138, 9/11/2022, §§ 19-30; E.2021/86, K.2023/34, 22/2/2023,
§§ 20-25).
Belirli bir kamu hizmetini yürütmek üzere kurulan kamu
kurum ve kuruluşlarının personelinin görev ve yetkilerinin belirlenmesine
ilişkin düzenlemeler, kurumun teşkilat yapısıyla ve o hizmet alanında yerine
getirmesi gereken görevler ve bu amaçla kullanabileceği yetkilerle ilgili olup
dolayısıyla idarenin teşkilat yapısı ile görev ve yetkilerinin belirlenmesinin
bir parçasını oluşturmaktadır.
Personelin görev ve yetkilerinin kamu kurum ve
kuruluşlarının teşkilat yapısı ile görev ve yetkilerine ilişkin olduğu ve
kuralla Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının (Bakanlık) bağlı
kuruluşu olan Başkanlıkta görevli
başkan yardımcılarının görev ve yetkilerine ilişkin düzenleme
öngörüldüğü gözetildiğinde kuralın yürütme yetkisine ilişkin konulardan olduğu
anlaşılmaktadır.
Kentsel Dönüşüm Başkan Yardımcılarının görev ve
sorumluluklarına ilişkin kural, Anayasa'nın CBK ile düzenlenmesi yasaklanan
İkinci Kısım Birinci ve İkinci Bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları
ve ödevleriyle Dördüncü Bölümü'nde yer alan siyasi haklar ve ödevler ile ilgili
herhangi bir düzenleme de içermemektedir.
Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü
cümlesi uyarınca CBK'lar bakımından aranan bir diğer husus, CBK kuralının
Anayasa'da münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken konulara ilişkin olmaması
gereğidir. Anayasa koyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak
öngörmesi bu alanın münhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir.
Bu kapsamda Anayasa bir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda
CBK çıkarılamaz. Bununla birlikte Anayasa'da CBK'larla düzenleneceği özel
olarak belirtilen konularda CBK'larla düzenleme yapılması mümkündür (AYM,
E.2018/127, K.2021/18, 18/3/2021, § 40).
Anayasa'nın 106. maddesinin on birinci fıkrasında "Bakanlıkların kurulması, kaldırılması,
görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının
kurulması Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle düzenlenir." denilmek suretiyle
bakanlıkların kurulması, kaldırılması, görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı
ile merkez ve taşra teşkilatlarının kurulması Anayasa'nın 106. maddesinin on
birinci fıkrası uyarınca CBK ile düzenlenebileceği özel olarak belirtilen konular
kapsamında kalmaktadır (AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 21).
Bu bağlamda Anayasa'nın CBK'lar tarafından
düzenleneceğini özel olarak öngördüğü bakanlıkların kurulması, kaldırılması,
görevleri ve yetkileri, teşkilat yapısı ile merkez ve taşra teşkilatlarının
kurulmasının düzenlenmesi kapsamında, bu konularla sınırlı olmak üzere
Anayasa'nın 128. maddesinde belirtilen hususlarda düzenleme yapılabilir.
Başkanlık,
Bakanlığa bağlı olarak kurulmuş olup Bakanlığın teşkilat yapısı içinde yer
almaktadır. Bu çerçevede, kuralın Anayasa'nın 106. maddesinin on birinci
fıkrasında CBK ile düzenlenmesi öngörülen bakanlıkların teşkilat yapısı ile
görev ve yetkilerine ilişkin olduğu anlaşılmaktadır. Zira yukarıda da
belirtildiği üzere kamu kurum ve kuruluşlarının dolayısıyla personelin görev ve
yetkileri ile teşkilat arasında yakın bir ilişki olup görev ve yetkiler
belirlenmeden bir kurum ve kuruluşun teşkilatlanmasından söz edilmesi zordur.
Bu itibarla kuralın Anayasa'nın 106. maddesinin on birinci fıkrasıyla
bağlantılı olarak 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırı
bir yönü de bulunmamaktadır.
Kuralla aynı alanda hüküm ifade eden karşılaştırmaya esas
olabilecek nitelikte, kanunla yapılan herhangi bir düzenleme tespit
edilememiştir. Bu itibarla kuralın kanunda açıkça düzenlenen bir konuya ilişkin
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Açıklanan nedenlerle kuralın, konu bakımından yetki
yönünden Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olmadığı
sonucuna ulaşıldığından, aksi yönde oluşan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
KARŞIOY GEREKÇESİ
Dava konusu kuralın, konu yönünden Anayasa'nın 104. maddesinin on
yedinci fıkrasına aykırılık taşıdığı düşüncesiyle çoğunluk kararına katılmadım.
KARŞIOY GEREKÇESİ
1.
Mahkememiz çoğunluğunun 15/10/2023 tarihli ve (153) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'nin
6. maddesiyle 15/7/2018 tarihli ve 30479 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan (4)
numaralı Bakanlıklara Bağlı, İlgili, İlişkili Kurum ve Kuruluşlar ile Diğer
Kurum ve Kuruluşların Teşkilatı Hakkında Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi'ne
eklenen 792/O maddesinin "…Başkan
tarafından verilen görevleri yapmak ve gerektiğinde Başkana vekâlet etmek…" dışında
geriye kalan kısmının konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya aykırı
olmadığına ve iptal talebinin reddine ilişkin karara katılmamaktayım.
2. İptali talep edilen Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi
hükmünde kadro ile ilgili düzenleme yer almaktadır.
3.
Dava konusu kuralların "konu bakımından yetki" boyutu ile Anayasa'ya uygunluk
denetiminde Mahkememiz
çoğunluğunca Anayasa'nın
104. maddesinin onyedinci fıkrasına bir aykırılık bulunmadığı kanaatine
ulaşılsa da kuralların Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının
birinci, ikinci ve üçüncü cümlelerine aykırı olduğu için iptali gerekmektedir.
4. Nitekim Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile kadro
ihdası konusunu düzenleyen bir kurala ilişkin Anayasa Mahkemesinin daha önce
verdiği bir kararda bu konunun Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenmesinin
Anayasa'ya aykırılık teşkil ettiği görüşünde olduğumdan Mahkememiz çoğunluğunun
iptal isteminin reddi yönündeki kanaatine katılmamıştım (Bkz.: E. S.: 2018/119,
K. S.: 2020/25, K. T.: 11/06/2020 §§ 6-22,
27-31, 33). Aynı hukuki
gerekçelerin kadro ile ilgili düzenlemenin yer aldığı dava konusu (153) numaralı Cumhurbaşkanlığı
Kararnamesi hükmünde de geçerli olduğu kanaatindeyim.
5. Dolayısıyla E. S.: 2018/119, K. S.: 2020/25
sayılı kararın karşıoyunda yer verdiğim gerekçelerle dava konusu kuralın da Anayasa'nın 104.
maddesinin on yedinci fıkrasına aykırı olması nedeniyle iptali gerektiği
kanaatinde olduğum için çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.
KARŞIOY GEREKÇESİ
1. Mahkememiz çoğunluğu, 15/10/2023 tarihli
ve (153) numaralı Bazı Cumhurbaşkanlığı Kararnamelerinde Değişiklik Yapılması
Hakkında CBK'nın 6. maddesiyle (4) numaralı CBK'ya eklenen 792/O maddesinin
"kalan kısmının" konu bakımından yetki yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığı
sonucuna ulaşmıştır. Aşağıda açıklanan nedenlerle bu görüşe iştirak
edilmemiştir.
2. Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci
fıkrasının üçüncü cümlesinde, Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi
öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı açıkça düzenlenmiştir. Anayasa'nın
128. maddesi ise memurlar ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları,
görev ve yetkileri, hak ve yükümlülükleri ile statülerinin kanunla
düzenleneceğini hüküm altına almıştır.
3. Başkan yardımcılarının atanması, görev
ve yetkileri kamu görevlilerinin statüsüne dair esaslı bir düzenleme
niteliğindedir. Bu tür kadro ihdası yalnızca teşkilat yapılanmasıyla sınırlı
değildir; kamu hizmetinin hangi unvan ve kadro üzerinden yürütüleceğini ve buna
bağlı mali yükü doğrudan belirlemektedir. Bu sebeple yasama organının iradesine
tabi tutulması zorunludur.
4. Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kamu
görevlilerine ilişkin böyle bir düzenleme yapılması, TBMM'nin kanun yapma ve
bütçe hakkı alanına müdahale niteliğindedir. Bu durum, kuvvetler ayrılığı
ilkesini ve normlar hiyerarşisini zedelemektedir.
5. Sonuç olarak, (153) sayılı CBK'nın 6.
maddesiyle (4) numaralı CBK'ya eklenen 792/O maddesinin kalan kısmı da konu
bakımından yetki yönünden Anayasa'nın 104. maddesinin on yedinci fıkrası ile
128. maddesine aykırıdır.
----------o----------
