R.Gazete No: 33137
R.G. Tarihi: 14.01.2026
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 1
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2025/223
Karar Sayısı : 2025/214
Karar Tarihi: 6/11/2025
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara Bölge İdare Mahkemesi 7. İdari Dava Dairesi
İTİRAZIN KONUSU: 7/2/2018 tarihli
ve 7088 sayılı Olağanüstü Hal
Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul
Edilmesine Dair Kanun'un 2. maddesinin (2) numaralı fıkrasının dördüncü
cümlesinin Anayasa'nın 2., 36., 40. ve 125. maddelerine aykırılığı ileri
sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Kamu
görevinden çıkarıldıktan sonra görevine iade edilen davacı tarafından kamu
görevinden çıkarılması nedeniyle uğradığı manevi zararlarının tazmini talebiyle
açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan
Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I. İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un
itiraz konusu kuralın da yer aldığı 2. maddesi şöyledir:
"İade hükümleri
MADDE 2- (1) Ekli (2) sayılı listede yer alan kamu görevlileri, ilgili
kanun hükmünde kararnamenin eki listelerin ilgili sıralarından çıkarılmıştır.
(2) İlgili kanun hükmünde
kararname hükümleri, birinci fıkrada belirtilen kişiler bakımından tüm hüküm ve
sonuçlarıyla birlikte ilgili kanun hükmünde kararnamenin yayımı tarihinden
geçerli olmak üzere ortadan kalkmış sayılır. Söz konusu personelden bu maddenin
yürürlük tarihinden itibaren on gün içerisinde göreve başlamayanlar çekilmiş
sayılır. Bu kapsamda göreve başlayanlara, kamu görevinden çıkarıldıkları
tarihten göreve başladıkları tarihe kadar geçen süreye tekabül eden mali ve
sosyal hakları ödenir. Bu kişiler,
kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat talebinde
bulunamaz. Bu personelin görevlerine iadesi, kamu görevinden
çıkarıldıkları tarihte bulundukları yöneticilik görevi dışında öğrenim
durumları ve kazanılmış hak aylık derecelerine uygun kadro ve pozisyonlara
atanmak suretiyle de yerine getirilebilir. Bu maddeye ilişkin işlemler ilgili
bakanlık ve kurumlar tarafından yürütülür."
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca
Kadir ÖZKAYA, Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL, Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan YAŞAR,
Muhterem İNCE, Yılmaz
AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI'nın
katılımlarıyla 6/11/2025 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada
eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar
verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Ömer MENCİK
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri
okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. İtirazın Gerekçesi
3.
Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla bir olağanüstü hâl kanun hükmünde
kararnamesi (OHAL KHK'sı) ile doğrudan kamu görevinden çıkarılıp
başka bir OHAL KHK'sı ile kamu görevine iade edilenlerin herhangi bir tazminat
talebinde bulunamayacaklarının öngörüldüğü, kişilerin kamu görevine iade
edilmesinin bu kişilerin hukuka aykırı olarak kamu görevinden çıkarıldıkları
anlamına geldiği, kuralla olağanüstü hâl kapsamında hakkında hukuka aykırı bir
şekilde tedbir uygulananlara, uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararlarının
giderilmesine yönelik idari ve yargısal yollara başvurma imkânının ortadan
kaldırıldığı belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 36., 40. ve
125. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
B. Anayasa'ya Aykırılık
Sorunu
4. İtiraz konusu kural, OHAL KHK'sıyla
doğrudan kamu görevinden çıkarılıp başka bir OHAL KHK'sı ile görevine iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından
dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarını hükme bağlamaktadır.
5. Kural, OHAL süresini aşacak biçimde
uygulanmaya imkân vermektedir. Başka bir ifadeyle kural, olağanüstü hâl
süresiyle sınırlı bir düzenleme öngörmemektedir. Bu nedenle kurala ilişkin
incelemenin Anayasa'nın olağan dönem kuralları yönünden öngördüğü denetim
rejimine göre yapılması gerekir.
6. Anayasa Mahkemesi 30/6/2022 tarihli
ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararında OHAL KHK'sıyla doğrudan kamu görevinden çıkarılıp Olağanüstü
Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonu (Komisyon) tarafından görevine iade
edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat
talebinde bulunamayacaklarını öngören hükmü iptal etmiştir.
7. Anılan kararda söz konusu hükmün, temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edildiğini iddia
eden kişilerin yetkili makamlara başvurmasını güvence altına alan
Anayasa'nın 40. maddesinde düzenlenen etkili başvuru hakkı çerçevesinde
incelenmesi gerektiği belirtildikten sonra kamu makamlarının hukuka aykırı
fiilleri nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara uğradığını iddia eden bireylere
zararlarının giderilmesi için idari ve yargısal mercilere başvurma imkânının
tanınmasının Anayasa'nın 40. maddesinin bir gereği olduğu ifade edilmiştir
(AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 453, 456).
8. Anılan kararın devamında, olağanüstü
hâl tedbirleri kapsamında devletin millî
güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapı, oluşum veya
gruplara ya da terör örgütlerine üyeliği, mensubiyeti, aidiyeti, iltisakı veya
bunlarla irtibatı oldukları değerlendirilen kişilerin liste usulüyle kamu
görevinden çıkarıldıkları, Komisyonca tedbire ilişkin şartların oluşmadığı
gerekçesiyle başvurunun kabulüne karar verilerek kişilerin göreve iade
edilmesinin, tedbirin sebep unsurunun gerçekleşmediğinin, başka bir deyişle bu
kişilerin herhangi bir örgüt ya da yapıya aidiyeti, iltisakı veya bunlarla
irtibatlarının belirlenemediğinin ve hukuka aykırı olarak kamu görevinden
çıkarıldıklarının idare tarafından tespit edildiği anlamına geldiği
belirtilmiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, § 457).
9. Söz konusu değerlendirmeler sonrasında Anayasa
Mahkemesi, Komisyon kararıyla kamu görevine iade
edilen kişilerin tedbir süreci nedeniyle maddi ve manevi yönden zarara
uğrayabileceklerini ve OHAL kapsamında hukuka aykırı bir şekilde haklarında
tedbir uygulanan kişilerin uğrayabilecekleri maddi ya da manevi zararların
giderilmesi için gerekli idari ve yargısal yollara başvurma imkânının tanınması
gerektiğini vurgulamıştır (AYM, E.2018/137,
K.2022/86, 30/6/2022, § 458).
10. Ayrıca Anayasa Mahkemesi, göreve iade
edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından dolayı herhangi bir tazminat
talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesiyle bu kişilerin haksız tedbir işlemi
uygulanmasından dolayı uğrayabilecekleri maddi ve manevi zararları giderme
imkânının ortadan kaldırıldığı, kamu makamlarının hukuka aykırı uygulamaları
nedeniyle zarara uğradığını iddia eden kişilere dava açma imkânı
tanınmamasının, devletin kişinin maddi ve manevi varlığına yönelik müdahalelere
karşı etkili giderim mekanizmasını sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmadığını ifade
ederek hükmün Anayasa'nın 40. maddesine aykırı olduğuna ve iptaline
karar vermiştir (AYM, E.2018/137, K.2022/86, 30/6/2022, §§ 459, 460. Ayrıca
bkz. E.2024/191, K.2024/191, 4/12/2024, § 10;
E.2025/134, K.2025/114, 3/6/2025, § 10).
11. İtiraz konusu kural
bakımından da söz konusu karardan ayrılmayı gerektirir
bir durum bulunmamaktadır.
Kural kapsamında göreve iade edilenlerin kamu görevinden çıkarılmalarından
dolayı herhangi bir tazminat talebinde bulunamayacaklarının öngörülmesi,
devletin kişinin hak ve özgürlüklerinin ihlaline karşı etkili giderim
mekanizması sağlama yükümlülüğüyle bağdaşmamaktadır.
12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 40. maddesine
aykırıdır. İptali gerekir.
Kural, Anayasa'nın 40. maddesine aykırı görülerek iptal
edildiğinden ayrıca Anayasa'nın 2., 36. ve 125. maddeleri yönünden
incelenmemiştir.
IV. HÜKÜM
7/2/2018 tarihli ve 7088 sayılı
Olağanüstü Hal Kapsamında Bazı Tedbirler Alınması Hakkında Kanun Hükmünde
Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun'un 2. maddesinin (2) numaralı
fıkrasının dördüncü cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE 6/11/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE
karar verildi.
----------o----------
