R.Gazete No: 33117
R.G. Tarihi: 24.12.2025
ANAYASA MAHKEMESİ KARARI 1
Anayasa Mahkemesi Başkanlığından:
Esas Sayısı : 2025/136
Karar Sayısı : 2025/200
Karar Tarihi: 8/10/2025
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay Onuncu Dairesi
İTİRAZIN KONUSU:
27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 227. maddesinin (1)
numaralı fıkrasının 24/10/2019 tarihli ve 7190 sayılı Kanun'un 9. maddesiyle
değiştirilen (d) bendinde yer alan "...gibi
yüz kızartıcı suçlar..." ibaresinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine
aykırılığı ileri sürülerek iptaline karar verilmesi talebidir.
OLAY: Gümrük müşavirliği izin belgesinin iptaline yönelik işlemin iptali
talebiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına
varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
I.
İPTALİ İSTENEN KANUN HÜKMÜ
Kanun'un 227. maddesinin
itiraz konusu kuralın da yer aldığı (1) numaralı fıkrası şöyledir:
"1.
Gümrük müşavir yardımcısı olabilecek kişilerin aşağıda belirtilen koşullara
sahip olmaları gerekir:
a) Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı
olmak,
b) Medeni hakları kullanma ehliyetine
sahip bulunmak,
c) Kamu haklarından mahrum
bulunmamak,
d) (Değişik:24/10/2019-7190/9 md.) Taksirli suçlar hariç olmak üzere;
affa uğramış olsalar dahi, ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis ya da
kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas, yalan yere şahadet, suç
tasnii, iftira gibi yüz kızartıcı
suçlar ile resmi ihale ve alım satımlara fesat karıştırma, suçtan
kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama, terörün finansmanı, Devlet sırlarını
açığa vurma, vergi kaçakçılığı veya vergi kaçakçılığına teşebbüs suçları ile
12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamı suçlar ile
örgütlü suçlardan hüküm giymemiş olmak,
e) Ceza veya disiplin soruşturması
sonucunda memuriyetten çıkarılmış olmamak,
f) i) Hukuk, iktisat, maliye,
işletme, muhasebe, bankacılık, kamu yönetimi, siyasal bilgiler ve endüstri
mühendisliği dallarında eğitim veren fakülte ve yüksekokullardan veya denkliği
Yüksek Öğretim Kurumunca tasdik edilmiş yabancı yükseköğretim kurumlarından en
az lisans seviyesinde mezun olmak,
ii) Diğer öğretim kurumlarından
lisans seviyesinde mezun olduktan sonra (i) alt bendinde belirtilen bilim
dallarından lisansüstü seviyede diploma almış olmak ya da ön lisans eğitimi
veren gümrük, dış ticaret ve Avrupa Birliği konularında uzmanlık programı olan
meslek yüksekokullarından mezun olmak,
g) Staj amacıyla bir gümrük
müşavirinin yanında bir yıl çalışmış olmak,
h) Yapılan gümrük mevzuatı ve gümrüğe
ilişkin iktisadi, ticari ve mali konuları kapsayan sınavda başarılı olmak,"
II. İLK İNCELEME
1. Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü hükümleri uyarınca Kadir ÖZKAYA,
Hasan Tahsin GÖKCAN, Basri BAĞCI, Engin YILDIRIM, Rıdvan GÜLEÇ, Recai AKYEL,
Yusuf Şevki HAKYEMEZ, Yıldız SEFERİNOĞLU, Selahaddin MENTEŞ, İrfan FİDAN, Kenan
YAŞAR, Yılmaz AKÇİL, Ömer ÇINAR ve Metin KIRATLI'nın katılımlarıyla 3/6/2025
tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklik bulunmadığından
işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
III. ESASIN İNCELENMESİ
2. Başvuru kararı ve ekleri, Raportör Muhammed Nuri ÖZGÜR
tarafından hazırlanan işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu kanun hükmü,
dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer
yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A. Anlam ve Kapsam
3. 4458 sayılı Kanun'un 1. maddesinde anılan Kanun'un
amacının Türkiye Cumhuriyeti gümrük bölgesine giren ve çıkan eşya ile taşıt
araçlarına uygulanacak gümrük kurallarını belirlemek olduğu belirtilmiştir.
4. Kanun'un 10. maddesinin (1) numaralı fıkrasının (c)
bendinde Gümrükler Genel Müdürlüğünün gümrük mevzuatının doğru olarak
uygulanması için gerekli gördüğü bütün önlemleri alacağı, bu çerçevede eşyanın
gümrükçe onaylanmış bir işlem veya kullanıma tabi tutulmasına ilişkin olarak
gerekli gördüğü bir kısım tespit işleminin, belirleyeceği niteliklere sahip
gümrük müşavirleri eliyle yürütülmesine ilişkin usul ve esasları düzenlemeye
yetkili olduğu hükme bağlanmıştır.
5. Bu bağlamda 226. maddenin (1) numaralı fıkrasında gümrük
müşavirlerinin her türlü gümrük işlemini takip ederek sonuçlandırabileceği, (2)
numaralı fıkrasında gümrük müşavir yardımcılarının bir gümrük müşavirinin
yanında çalışacağı ve onun adına gümrük idarelerinde iş takip edebilecekleri
belirtilmiştir.
6. 227. maddede ise gümrük müşavir yardımcısı olabilecek
kişilerin sahip olmaları gereken koşullar sayılmıştır. Anılan maddenin (1)
numaralı fıkrasının (d) bendinde taksirli suçlar hariç olmak üzere bazı suçlar
sayılarak affa uğramış olsalar dahi bu suçlardan hüküm giyenlerin gümrük
müşavir yardımcısı olamayacakları öngörülmüştür.
7. Bu kapsamda ağır hapis veya beş yıldan fazla hapis ya da
kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık,
sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas, yalan yere şahadet, suç
tasnii, iftira gibi yüz kızartıcı suçlar ile resmî ihale ve alım satımlara
fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan mal varlığı değerlerini aklama, terörün
finansmanı, devlet sırlarını açığa vurma, vergi kaçakçılığı veya vergi
kaçakçılığına teşebbüs suçları, 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle
Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ile örgütlü suçlardan hüküm giyenlerin
gümrük müşavir yardımcılığı mesleğini icra edemeyecekleri hükme bağlanmıştır.
Anılan bentte yer alan "…gibi yüz
kızartıcı suçlar…" ibaresi itiraz konusu kuralı oluşturmaktadır.
B. İtirazın
Gerekçesi
8. Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralın da yer aldığı
maddede bazı suçların sayılmasından sonra kurala yer verilmek suretiyle bu
suçlardan hüküm giyenlerin gümrük müşavir yardımcısı olamayacaklarının
öngörüldüğü, kural nedeniyle maddede sayılanlar dışında başka suçların da bu
kapsamda olup olmadığının belirsiz olduğu, bu durumun hukuki belirlilik ile
suçta ve cezada kanunilik ilkeleriyle bağdaşmadığı belirtilerek kuralın
Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
C.
Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
9. 30/3/2011 tarihli ve 6216 sayılı Anayasa
Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 43. maddesi
uyarınca kural, ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 13., 48. ve 49. maddeleri yönünden
de incelenmiştir.
10. Anayasa'nın "Çalışma
ve sözleşme hürriyeti" başlıklı 48. maddesinde "Herkes, dilediği alanda çalışma ve
sözleşme hürriyetlerine sahiptir. Özel teşebbüsler kurmak serbesttir./ Devlet,
özel teşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun
yürümesini, güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri
alır." denilerek çalışma özgürlüğü güvence altına alınmıştır.
11. Anayasa'nın
49. maddesinde de çalışmanın herkesin hakkı ve ödevi olduğu, devletin
çalışanların hayat seviyesini yükseltmek, çalışma hayatını geliştirmek için
çalışanları ve işsizleri korumak, çalışmayı desteklemek, işsizliği önlemeye
elverişli ekonomik bir ortam yaratmak ve çalışma barışını sağlamak için gerekli
tedbirleri alacağı belirtilmiştir.
12. Çalışma
özgürlüğü, herkesin dilediği mesleği seçmede özgür olmasını ve zorla
çalıştırılmamayı ifade eder. Birey, bu özgürlüğünü kullanarak dilediği alanı ve
işi seçebilir. Çalışma hakkı ise bireyin özgür iradesiyle seçtiği mesleği veya
işi icra etmesi, devletin de çalışmak isteyenlere iş temin etmek için gereken
tedbirleri almasıdır (AYM, E.2016/141, K.2018/27, 20/2/2018, § 16).
13. Gümrük
müşavir yardımcısı olabilmek için kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet,
hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas,
yalan yere şahadet, suç tasnii, iftira suçları gibi yüz kızartıcı suçlardan mahkûm olmama şartı
öngören kuralın Anayasa'nın 48. ve 49.
maddelerinde güvence altına alınan çalışma hakkı ve özgürlüğüne sınırlama
getirdiği açıktır.
14. Anayasa'nın
13. maddesinde "Temel hak ve
hürriyetler, özlerine dokunulmaksızın yalnızca Anayasanın ilgili maddelerinde
belirtilen sebeplere bağlı olarak ve ancak kanunla sınırlanabilir. Bu
sınırlamalar, Anayasanın sözüne ve ruhuna, demokratik toplum düzeninin ve lâik
Cumhuriyetin gereklerine ve ölçülülük ilkesine aykırı olamaz." denilmektedir.
Buna göre temel hak ve özgürlüklere sınırlama getiren düzenlemelerin kanunla
yapılması, Anayasa'da öngörülen sınırlama sebebine uygun ve ölçülü olması
gerekir.
15. Bu
kapsamda çalışma hakkı ve özgürlüğünü sınırlamaya yönelik bir kanuni
düzenlemenin şeklen var olması yeterli olmayıp kuralların keyfîliğe izin
vermeyecek şekilde belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir düzenlemeler
niteliğinde olması gerekir.
16. Esasen
temel hak ve özgürlükleri sınırlayan kanunun bu niteliklere sahip olması
Anayasa'nın 2. maddesinde güvenceye alınan hukuk devleti ilkesinin de bir
gereğidir. Hukuk devletinde kanuni düzenlemelerin hem kişiler hem de idare
yönünden herhangi bir duraksamaya ve kuşkuya yer vermeyecek şekilde açık, net,
anlaşılır, uygulanabilir ve nesnel olması, ayrıca kamu otoritelerinin keyfî
uygulamalarına karşı koruyucu önlem içermesi gerekir. Kanunda bulunması gereken
bu nitelikler hukuki güvenliğin sağlanması bakımından da zorunludur. Zira bu
ilke hukuk normlarının öngörülebilir olmasını, bireylerin tüm eylem ve
işlemlerinde devlete güven duyabilmesini, devletin de yasal düzenlemelerinde bu
güven duygusunu zedeleyici yöntemlerden kaçınmasını gerekli kılar (AYM, E.2015/41,
K.2017/98, 4/5/2017, §§ 153, 154). Dolayısıyla Anayasa'nın 13. maddesinde
sınırlama ölçütü olarak belirtilen kanunilik, Anayasa'nın 2. maddesinde
güvenceye alınan hukuk devleti ilkesi ışığında yorumlanmalıdır.
17. Kuralın
da yer aldığı bentte bazı suçlar sayıldıktan sonra bu sayılanlar gibi yüz
kızartıcı suçlardan mahkûmiyetin gümrük müşavir yardımcılığı mesleğinin
icrasına engel olduğu belirtilmiştir. 4458 sayılı Kanun'da, 26/9/2004 tarihli
ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu'nda veya başka bir kanunda yüz kızartıcı
suçların hangi suçlar olduğuna ilişkin olarak açık bir hükme yer verilmemiştir.
Bir mesleğin icrasını belli suçlardan mahkûm olmama şartına bağlayan bir
kuralda hangi suçların bu kapsamda olduğunun açık ve net bir şekilde
düzenlenmesi, kuralın mesleğin icrasına engel olacak suçların kapsamını
genişletecek ve keyfî uygulamalara neden olabilecek ifadeler içermemesi
gerekir.
18. Kuralda kanuni çerçeve çizilmeden bir kısım suç sayıldıktan
sonra bu suçlara benzer suçlardan hüküm giymiş olmanın gümrük müşavir
yardımcılığı mesleğinin icrasına engel olduğu belirtilmiş, hangi suçların bu
kapsamda olduğu kesin ve net olarak anlaşılabilecek şekilde kuralın sınırları
çizilmemiştir. Bu bağlamda kural bireylerin
hangi somut fiil ve olguya yasal çerçevede sonuç bağlandığını belirli bir
açıklık ve kesinlikte öngörebilmelerine imkân tanımamaktadır.
19. Öte
yandan Anayasa'nın 76. maddesinin ikinci fıkrasında milletvekili seçilmeye
engel suçlar sayılırken "…zimmet,
ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, inancı kötüye
kullanma, dolanlı iflas gibi yüz kızartıcı suçlardan…" biriyle hüküm giymiş
olanların milletvekili seçilemeyecekleri düzenlenerek yüz kızartıcı suç kavramına Anayasa'da da yer verilmiştir. Böylece
anılan fıkrada sayılan suçlar dışında yüz
kızartıcı suçların belirlenmesi konusunda kanun koyucuya düzenleme yapma
imkânı tanınmıştır.
20. Bununla
birlikte Anayasa'da milletvekili seçilmeye engel olarak sayılan suçlara ekleme
yapma konusunda takdir yetkisi tanınan kanun koyucunun temel haklara müdahale
teşkil eden durumlarda bu suçların belirlenmesi konusundaki yetkiyi idarenin
veya yargı makamlarının takdirine bırakması mümkün değildir. Dolayısıyla söz
konusu kavramın Anayasa'da da kullanılmış olması, kavramın kullanıldığı kanuni
düzenlemelerin doğrudan Anayasa'ya uygunluğu sonucunu doğurmamaktadır.
21. Bu itibarla gümrük müşavir yardımcısı
olabilmek için kaçakçılık, zimmet, ihtilas, irtikap, rüşvet, hırsızlık,
dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, dolanlı iflas, yalan yere
şahadet, suç tasnii, iftira suçlarının yanı sıra bu gibi yüz kızartıcı
suçlardan da mahkûm olmama şartı öngören kural sayılanlar dışında hangi
suçların gümrük müşavir yardımcılığı mesleğinin icrasına engel olacağı
konusunda belirsizliğe neden olmaktadır. Dolayısıyla çalışma hakkına sınırlama getiren kuralın belirli ve
öngörülebilir nitelikte olmadığı, keyfîliğe karşı yeterli güvence içermediği,
temel hak ve özgürlüklerin kanunla sınırlanması gerekliliğiyle bağdaşmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
22. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 13., 48. ve 49.
maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri
sürülmüş ise de bu bağlamda belirtilen hususların Anayasa'nın 13., 48. ve 49.
maddeleri bağlamında yapılan değerlendirmeler kapsamında ele alınmış olması
nedeniyle Anayasa'nın 2. ve 38. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme
yapılmasına gerek görülmemiştir.
IV.
HÜKÜM
27/10/1999 tarihli ve 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 227.
maddesinin (1) numaralı fıkrasının 24/10/2019 tarihli ve 7190 sayılı Kanun'un
9. maddesiyle değiştirilen (d) bendinde yer alan "...gibi yüz kızartıcı suçlar..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı
olduğuna ve İPTALİNE 8/10/2025 tarihinde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
----------o----------
Değişiklik yapılan Kanun;
Gümrük Kanunu ve Yönetmeliği Mevzuatı, Teşvik Mevzuatı, İhracat Mevzuatı, İthalat Mevzuatı, Serbest Bölgeler Mevzuatı, T.C. Külliyatı: G1/1615A.101 No.lu belgelerdedir.
